Shefqet Avdush Emini

SHEFQET AVDUSH EMINI
PORTRETI SI KUJTESË, ABSTRAKSIONI SI SHPIRT

Në historinë e artit shqiptar, rrallëherë gjejmë figura që e bartin mbi supe peshën e kujtesës kolektive, dhimbjen historike dhe shpirtin e papërkulur të një populli, duke i shndërruar ato në gjuhë universale pamore. Shefqet Avdush Emini është një prej këtyre figurave të veçanta, një artist që nuk vizaton thjesht forma, por zëra; nuk ndërton portrete, por rrëfime; nuk përdor vijën si dekor, por si plagë, si shenjë, si dëshmi.
Ky libër-tekst synon të depërtojë thellë në botën krijuese të Shefqet Avdush Eminit, duke u ndalur veçanërisht në vizatimin e tij të një portreti të shqiptarit të kohës së hershme, të trajtuar në mënyrë të abstrahuar – një vepër që përmbledh filozofinë, estetikën dhe misionin e tij artistik.
KAPITULLI I
ARTISTI DHE RRUGËTIMI I TIJ
Shefqet Avdush Emini është artist i formuar nga përvoja, nga përplasja me realitetin, nga historia e trazuar dhe nga nevoja e brendshme për të dëshmuar. Ai nuk i përket vetëm një shkolle artistike apo një rryme të caktuar; ai i përket ndërgjegjes. Në veprat e tij, arti shndërrohet në akt etik, në qëndresë dhe në refuzim të harresës.
Rrugëtimi i tij krijues ka qenë gjithmonë i lidhur me njeriun – njeriun e thjeshtë, njeriun e lënduar, njeriun historik. Ai ka zgjedhur që përmes figurës njerëzore të shprehë drama kolektive, trauma shekullore dhe identitetin e shpërndarë në kohë. Për Eminin, portreti nuk është imitim i fytyrës, por zbulim i shpirtit.
KAPITULLI II
VIZATIMI SI AKT I THELLË SHPIRTËROR
Në vizatimin e tij, vija nuk është e qetë. Ajo dridhet, thyhet, mbivendoset, ngatërrohet. Kjo nuk është rastësi teknike, por zgjedhje filozofike. Vija e Shefqet Avdush Eminit flet për copëzimin e historisë shqiptare, për ndërprerjet e dhunshme të vazhdimësisë kulturore, për plagët që nuk janë mbyllur kurrë.
Portreti i shqiptarit të hershëm, i abstrahuar, që ai vizaton në natyrë, nën hijen e pemëve, është një akt simbolik i fuqishëm. Artisti del jashtë mureve të studios, për t’u lidhur me tokën, me ajrin, me rrënjët. Ky portret nuk ka emër, sepse është emri i të gjithëve. Nuk ka kohë të caktuar, sepse është jashtë kohës.
KAPITULLI III
ABSTRAKSIONI SI GJUHË E KUJTESËS
Abstraksioni tek Emini nuk është shmangie nga realiteti, por përqafim i tij në formën më të thellë. Ai e shpërbën fytyrën njerëzore për ta rindërtuar atë si kujtesë. Sytë janë shpesh të errët, të thellë, gati të shuar – sikur shohin shekuj dhimbjeje. Goja është e tensionuar, e ngarkuar me fjalë të pathëna. Fytyra nuk është simetrike, sepse as historia nuk ka qenë e tillë.
Ngjyrat që përdor – të kuqe të përziera me të zeza, blu të ftohta, tone të dheut – janë ngjyra të gjakut, të natës, të tokës dhe të shpirtit. Ato nuk zbukurojnë; ato rrëfejnë. Abstraksioni bëhet kështu mjet për të shprehur atë që realizmi nuk mund ta thotë.
KAPITULLI IV
SHQIPTARI I KOHËS SË HERSHME – NJË FIGURË UNIVERSALE
Portreti i shqiptarit të hershëm në vizatimin e Eminit nuk është folklorik, nuk është romantik, nuk është idealizues. Ai është i vërtetë në dhimbjen e tij. Ky shqiptar mban mbi fytyrë barrën e shekujve, pushtimeve, rezistencës, mbijetesës. Ai nuk buzëqesh, sepse historia nuk i ka dhënë arsye të lehta për të buzëqeshur.
Megjithatë, në këtë fytyrë ka dinjitet. Ka qëndrueshmëri. Ka një forcë të heshtur që refuzon zhdukjen. Pikërisht këtu qëndron madhështia e vizatimit: në faktin se edhe pse fytyra është e copëzuar nga vijat, shpirti mbetet i plotë.
KAPITULLI V
ARTI SI DËSHMI DHE MISION
Shefqet Avdush Emini nuk krijon për tregun, as për modën artistike. Ai krijon për kujtesën. Vizatimi i tij është dokument shpirtëror, është arkiv emocional i një populli. Në një botë që shpesh harron shpejt, arti i tij ngul këmbë për të kujtuar.
Në këtë kuptim, vepra e tij merr formën e një misioni: të ruajë identitetin, të sfidojë harresën dhe të tregojë se arti mund të jetë një formë rezistence e heshtur, por e fuqishme.
EPILOG
VIJA QË NUK SHUHET
Vizatimi i Shefqet Avdush Eminit, dhe në veçanti portreti i shqiptarit të hershëm të abstrahuar, nuk mbaron aty ku mbaron letra. Ai vazhdon në mendjen e shikuesit, në ndërgjegjen e lexuesit, në kujtesën kolektive. Vija e tij nuk është vetëm grafike; ajo është historike, emocionale dhe njerëzore.
Në fund, mund të themi se Shefqet Avdush Emini nuk vizaton fytyra për t’u parë, por për t’u ndjerë. Dhe pikërisht për këtë arsye, arti i tij mbetet – si një dëshmi e gjallë e shpirtit shqiptar, e vizatuar me guxim, dhimbje dhe të vërtetë.