Shefqet Avdush Emini

GJUHA SHPIRTËRORE NË PIKTURËN E SHEFQET AVDUSH EMINIT

Piktura e Shefqet Avdush Emini-t shfaqet para shikuesit jo si një imazh i qetë për t’u soditur, por si një përplasje energjish, si një fushë emocionale ku ngjyra nuk është më mjet përshkrues, por substancë mendimi. Në këtë vepër, figura njerëzore duket e zhytur në një univers ngjyrash të trasha, të ngarkuara, pothuajse të rënda fizikisht, duke krijuar ndjesinë se boja nuk është thjesht e vendosur mbi kanavacë, por është grumbulluar, gërryer, shtresëzuar dhe plagosur.
Figura dhe heshtja
Figura e paraqitur – një burrë i moshuar, me mjekër të bardhë dhe kapelë – nuk është portret realist në kuptimin klasik. Ai nuk synon ngjashmërinë fotografike, por gjendjen e brendshme. Koka e përkulur, sytë e mbyllur ose të zhytur në errësirë, dhe libri i hapur përpara tij krijojnë një skenë meditimi të thellë. Ky nuk është një akt leximi i zakonshëm; është një rit i brendshëm, një dialog mes njeriut dhe dijes, mes trupit dhe shpirtit.
Heshtja që buron nga kjo figurë është e rëndë, pothuajse dërrmuese. Ajo heshtje nuk është bosh, por e mbushur me kujtime, përvoja, dhimbje dhe urtësi. Trashësia e ngjyrës e përforcon këtë ndjesi: çdo goditje furçe duket si një frymëmarrje e rëndë, si një psherëtimë e akumuluar ndër vite.
Ngjyra si materie dhe emocion
Në pikturën e Emini-t, ngjyra nuk është transparente apo dekorative. Ajo është materie e trashë, e rëndë, e ndërtuar me impasto të fuqishëm. Tonet e gjelbra, të verdha, okër, blu të errëta dhe të bardha të thyera ndërthuren në një mënyrë kaotike, por thellësisht të kontrolluar. Ky kontrast mes kaosit dhe kontrollit është një nga elementët kyç të stilit të tij.
Ngjyra këtu ka peshë psikologjike. E verdha nuk është dritë e pastër; ajo është e konsumuar, e lodhur, sikur ka kaluar përmes kohës. E gjelbra nuk është freski natyrore, por një gjelbërim i brendshëm, pothuajse shpirtëror. Bluja dhe e zeza në pjesën e poshtme krijojnë një bazë të errët, një themel ekzistencial mbi të cilin mbështetet figura.
Trashësia e bojës si shenjë kohe
Trashësia e bojës në këtë pikturë mund të lexohet edhe si akumulim kohe. Çdo shtresë boje është si një vit, një kujtim, një përjetim. Kanavaca nuk është më një sipërfaqe e sheshtë, por një reliev emocional. Drita nuk reflektohet njëtrajtësisht, por thyhet në kreshta dhe gropa boje, duke e bërë pikturën të ndryshojë sipas këndit të shikimit – ashtu siç ndryshon kuptimi i jetës sipas perspektivës.
Ekspresionizmi shpirtëror
Shefqet Avdush Emini nuk i përket thjesht një ekspresionizmi formal. Ai zhvillon një ekspresionizëm shpirtëror, ku deformimi i formës dhe trashësia e ngjyrës shërbejnë për të zbuluar të padukshmen. Fytyra e figurës nuk është e qetë; ajo është e trazuar, e gërryer nga goditjet e furçës, sikur piktori ka luftuar me të, jo për ta shkatërruar, por për ta çliruar nga sipërfaqja.
Kjo luftë mes artistit dhe kanavacës është e dukshme. Boja nuk është vendosur butë; ajo është shtyrë, përplasur, ngjeshur. Ky akt fizik e shndërron pikturën në një gjurmë të drejtpërdrejtë të trupit të artistit, në një dokument emocional.
Dimensioni simbolik
Libri që figura mban përpara vetes është një simbol i hapur. Ai mund të jetë libër i shenjtë, libër filozofie, ose thjesht libri i jetës. Por mënyra se si ai është pikturuar – pjesërisht i zhytur në errësirë, pjesërisht i ndriçuar – sugjeron se dija nuk është kurrë e plotë, gjithmonë e ndërmjetme mes dritës dhe errësirës.
Kapela, mjekra, dhe mosha e figurës e lidhin atë me arketipin e plakut të urtë, por Emini e shmang idealizimin. Kjo urtësi nuk është e qetë; ajo është e fituar me dhimbje.
Përfundim
Piktura e Shefqet Avdush Emini-t, me trashësinë e saj të theksuar të ngjyrës, nuk është thjesht një vepër për t’u parë, por për t’u përjetuar. Ajo kërkon kohë, durim dhe ndjeshmëri. Trashësia e bojës bëhet trashësi mendimi; ngjyra bëhet gjuhë e shpirtit; figura bëhet pasqyrë e njeriut universal.
Në fund, kjo pikturë nuk na tregon vetëm një njeri që lexon, por një njeri që mbart peshën e ekzistencës, të shprehur përmes një gjuhe piktorike të fuqishme, të dhunshme dhe njëkohësisht thellësisht njerëzore.